Havenvisie Brielle

Opdrachtgever:  Gemeente Brielle
Jaar:  2017
Locatie:  Brielle

Havenvisie Brielle

Brielle – stad met een rijke geschiedenis

De vestingstad Brielle heeft een eeuwenoude historie die terugvoert tot de vroege middeleeuwen. Toen was Brielle nog een klein eiland verbonden met de zee, een nederzetting die met wallen en ravelijnen niet alleen bescherming zocht tegen het water, maar ook tegen talloze vijanden. De Brielse geschiedenis is getekend door de tachtigjarige oorlog, de bezetting van de Spanjaarden en de inval van de Watergeuzen.

Maar bovenal is de historie van deze stad getekend door water. Brielle is gevestigd aan het Brielse meer, eens een zeegat dat direct toegang gaf tot de handel met Rotterdam en andere, verre oorden. Brielle is gevormd door het water, en bloeide economisch op dankzij de haven. Een stad waar schepen af- en aanvoeren.
Anno 2017 ligt de haven nog steeds midden in de stad, niet langer bezocht door grote zeil- of vrachtschepen, maar voornamelijk door kleine jachten en plezierbootjes. Het Brielse meer is niet meer verbonden met zee, maar is nu een plek om te recreëren op en naast het water.

 

Rug naar het water

De Brielse geschiedenis is gevormd door water. Maar wie nu een bezoek aan de stad brengt, ziet dat er iets geks aan de hand is. De stad heeft zich in de twintigste eeuw langzaam afgekeerd van het water. Het water is geen vitale levensader meer, maar is langzaam dichtgeslibd. De haven ligt vol met nauwelijks bewegende boten, waarvan sommige in staat van ontbinding verkeren. Steigers zijn moeilijk toegankelijk, lijken privéterrein, en de fraaie historische kades zijn dichtbegroeid met bosschage. Stukken kades zijn onbegaanbaar, en op het water is vrijwel geen leven.
Ook op de oevers overheerst een gevoel van stilstand: geparkeerde auto’s hebben het beste uitzicht op het water. Voetgangers zijn veelal gedwongen om aan de kant van de bebouwing op smalle stoepen te lopen. Terrasjes zijn her en der op een hoek of tussen de geparkeerde auto’s gepropt. De ruimte op en rond het water oogt rommelig; er gaat weinig aantrekkingskracht van uit. Zo goed bewaard als de vesting is, en zo fraai geconserveerd als de vele rijksmonumenten, zo veronachtzaamd is het water. Alsof het water niet meer bij de stad hoort.
Inderdaad, de stad heeft het water sluipenderwijs de rug toegekeerd. Daarin staat Brielle niet alleen. Singels en grachten werden in historische steden eerst gedempt om stank en ziektes tegen te gaan, later om ruimte te maken voor wegen en auto’s. Maar er is een kentering gaande. Steden herontdekken de aantrekkingskracht van het water. Denk aan Amsterdam die de IJ-oevers ontwikkelt, Utrecht die de Catharijnesingel opnieuw uitgraaft, of Rotterdam die met het Programma Rivieroevers de kades van de Rotte, Schie en Nieuwe Maas aantrekkelijker wil maken. Gemeenten als Hellevoetsluis en Breda gingen Brielle voor en wisten met succes hun binnenhavens nieuw leven in te blazen.
In steden over de hele wereld wordt water opnieuw uitgegraven, binnenhavens opgekalefaterd, oevers vergroend en fonteinen aan pleinen toegevoegd. Waarom? Omdat water als een magneet werkt op mensen. We kijken graag naar bewegend water en genieten van de stroming en de glinstering ervan. Water maakt kleuren intensiever, geeft glans aan de omgeving en werkt geurversterkend. Het geluid van water verveelt bovendien nooit. Water trekt aan en water ontspant. Een stad vanaf het water bekijken, of dit nu vanaf een vlonder of een bootje is, biedt een hele nieuwe blik op de stad. Woningen en horecavoorzieningen aan het water behoren tegenwoordig tot de meest gewilde locaties in steden.

 

Water als kans

Brielle, een vesting- en handelsstad die haar bestaan dankt aan het water, zou het water weer als onderscheidende kwaliteit moeten omarmen, en de haven, de kades, en het water weer een hoofdrol moeten laten spelen. Water met een historisch karakter is namelijk een belangrijke sfeerbepaler voor de stad. Bruggen en kades zijn een onmisbaar onderdeel van het stedelijk erfgoed en refereren aan de geschiedenis van bebouwing, bevolking en economische groei. Steden met water in en rond hun centrum, hebben altijd een streepje voor. Door het water weer te erkennen, te gebruiken en tot leven te wekken, keert de stad terug naar haar oorsprong. Dat maakt een stad levend zonder de geschiedenis geweld aan te doen.
Wil Brielle haar aantrekkelijke uitstraling behouden en versterken, dan moet het vernieuwen en haar havens nadrukkelijker omarmen als een centrale, veelzijdige openbare ruimte. Een openbare ruimte waar iedereen van kan genieten: bewoners én bezoekers. Een openbare ruimte die uitnodigt en toegankelijk is, die niet gedomineerd wordt door geparkeerde auto’s, vergeten boten en ondoordringbaar struikgewas.
Hoe kunnen we het water weer meer bij de stad betrekken? Door de haven toegankelijker te maken voor dagbezoek en voor bootverhuur, door de kades te verlevendigen en open te stellen voor voetgangers en door doorgaande wandelroutes langs en op het water te maken. De waterkanten krijgen verschillende bestemmingen: veerhaven, terrashaven en expohaven, met elk een eigen karakter. Deze visieschets geeft aan hoe Brielle er uit kan zien als we het water weer een hoofdrol in de stad laten spelen.

 

Visieschets - Plekken

 

Veerhaven

Verstopt op een van de mooiste uitkijkpunten van Brielle staat een standbeeld van Jan Pieterszoon Coppelstock, de veerman die op 1 april 1572 zo’n belangrijke rol speelde bij de komst van de Watergeuzen. Op een vergeten hoekje, naast een bootverhuur, staat hij nog altijd met zijn hand boven de ogen richting zee te turen. Achter hem, aan de Batterijweg, staan drie prachtige oude huisjes al net zo verdekt opgesteld. Dit historische punt, deze vergeten parel van Brielle, zou een mooie aanlegplek zijn voor de nieuwe veerdienst tussen het centrum van Brielle en de Krabbeplaat. Zo kan de veerdienst onderdeel worden van de goed gebruikte fiets- en wandelroutes in de regio, en kan het campingbezoekers en dagjesmensen per boot tot in het hart van Brielle brengen. Voor bewoners is de pont een mooi uitstapje naar ‘buiten’.
Er komt een ruime opstelplaats voor (elektrische) fietsen met een oplaadpunt. Via een toegankelijke hellingbaan bereiken mensen een modern zinken wachtershuisje dat een knipoog is naar het tegenoverliggende historische wachtershuis. Heden en verleden komen hier samen. Het standbeeld van Coppelstock krijgt een prominente plek op de steiger vanwaar hij goed uit kan kijken op de Brielse Maas, richting zee.

 

Terrashaven

De aanwezigheid van het water is in sommige delen van de stad, met name langs de Turfkade nauwelijks voelbaar, daar de oever van de haven wordt gebruikt als parkeerterrein en de kade niet of nauwelijks toegankelijk is voor voetgangers. De geparkeerde voertuigen blokkeren de beste plekken met uitzicht op het water en de bootjes. Voetgangers lopen noodgedwongen een eind van het water af, langs de huizen en horecavoorzieningen. De paar – overigens zeer goed gebruikte - terrassen die er zijn, hebben hun plek moeten bevechten tussen de auto’s. De mensen die een felbegeerd plekje op het terras hebben veroverd, kijken uit op de auto’s.
Door de kade uit te breiden met een vlonder, betrekken we de beleving van het water weer bij de stad. Deze vlonder is voor iedereen toegankelijk en zal de aantrekkingskracht van de Turfkade ten goede komen. Niet voor niets gaan we ’s zomers bij voorkeur aan het water zitten, op een bankje, terrasje of zelfs op de kade met de voeten in het water. De vlonder is zowel wandelpromenade, als plek om even tot rust te komen en van het uitzicht te genieten. De vlonder krijgt brede toegangstrappen, zogenoemde ‘wasstraten’. Aan de vlonder kunnen mensen tijdelijk hun bootjes aanleggen voor een bezoek aan de Turfkade.
Deze vlonder vormt ook een verbinding tussen stadshart en het bastion, dat nu gebruikt wordt als evenementenlocatie en tijdelijk parkeerterrein. Deze heerlijke groene en lommerrijke plek is de moeite van het bezoeken waard, ook als er geen evenementen zijn. Vanuit hier kan zelfs een verbinding gemaakt worden naar buiten de vesting, richting bushalte en parkeerterrein. Zo kan dit een aantrekkelijke doorgaande route worden richting stadshart voor bezoekers die buiten de vesting per ov arriveren of parkeren. Aan de kades zullen enkele parkeerplaatsen verdwijnen, maar buiten de vesting is meer dan genoeg parkeergelegenheid op enkele minuten loopafstand van het centrum.

 

Expositiehaven

Langs de Lijnbaan ligt een van de bijzonderste gebouwen van Brielle: het Arsenaal. Nu nog het onderkomen van de openbare bibliotheek, maar mogelijk binnenkort onderdeel van het Briels museum. Een uitgelezen plek voor een ‘etalage aan het water’, een glazen vitrine die onderdeel is van de kade en die passanten en bootjesmensen tot een museumbezoek kan verleiden. ’s Avonds is deze vitrine fraai uitgelicht.
De Expositiehaven maakt deel uit van een groene, goed bewandelbare kade met een looproute die langs het nieuwe kantoor van de havenmeester loopt, ten noorden van het Arsenaal. Hier is ook ruimte voor een expositie aan het water met uitleg over de Brielse geschiedenis. De Lijnbaan wordt een doorgaande wandelroute ingericht voor voetgangers, auto’s zijn er te gast. De huidige bruggen over het Zuidspui worden gehandhaafd, maar wel opgeknapt: minder rommelig, meer uitnodigend.
Ten zuiden van het Arsenaal is een reeds bestaande stenen uitbouw van de kade. Deze leent zich uitstekend voor een nieuwe functie, zoals sloepenverhuur. Wanneer er minder vaste ligplaatsen zijn op het water, en er meer ruimte is voor dagbezoekers en bootverhuur, kunnen meer mensen Brielle vanaf het water beleven.

/